Potocznie przyjmuje się, że SM jest chorobą, na którą zapadają osoby dorosłe, ale mogą na nią zapadać również nastolatki i dzieci. W rzeczywistości możemy spotkać się z diagnozą SM nawet w przypadku dwulatków. Ocenia się, że w chwili obecnej ok. 2,3 mln ludzi choruje na stwardnienie rozsiane, a ok. 10% ludzi z SM doświadcza pierwszych objawów choroby przed 16 r.ż.

Aby zrozumieć mechanizm choroby, należy przyjrzeć się temu, co dzieje się w ośrodkowym układzie nerwowym (mózgu i rdzeniu kręgowym). Mózg kontroluje aktywność, tj. ruchy i myśli, poprzez wysyłanie wiadomości do reszty ciała. Informacje te przekazywane są przez rdzeń kręgowy.

Substancją otaczającą i ochraniającą włókna nerwowe centralnego układu nerwowego jest mielina, która pomaga w szybkim przepływie informacji pomiędzy mózgiem i resztą ciała.

SM jest chorobą autoimmunologiczną. Oznacza to, że układ odpornościowy organizmu, który zazwyczaj pomaga w zwalczaniu infekcji, błędnie rozpoznaje komórki własnego ciała jako obce i zaczyna je niszczyć. W SM układ immunologiczny atakuje mielinę otaczającą komórki nerwowe. Po jej uszkodzeniu zostają blizny (zwane także plakami, zmianami, stwardnieniami).

Zniszczenie mieliny dezorganizuje przepływ informacji przez włókna nerwowe. W związku z tym informacje płynące z mózgu mogą być przesyłane dużo wolniej lub mogą zostać zniekształcone. By zrozumieć SM, najłatwiej wyobrazić sobie układ nerwowy jako obwód elektryczny z mózgiem i rdzeniem kręgowym jako źródłami zasilania. Nerwy są jak kable elektryczne łączące poszczególne urządzenia, a mielina jak plastikowa izolacja wokół tych kabli. Jeśli izolacja ulegnie zniszczeniu, urządzenia zostaną uszkodzone i może dojść do zwarcia.

W związku z tym, że ośrodkowy układ nerwowy koordynuje wszystkie aktywności ciała, u chorych na SM pojawia się wiele różnych objawów. Wystąpienie konkretnych symptomów zależy od tego, które części ośrodkowego układu nerwowego zostaną zaatakowane i jaka jest ich funkcja.

 

Jakie są możliwe przyczyny SM?

SM nie jest chorobą zakaźną. Nie jest też chorobą dziedziczną, więc nie jest bezpośrednio przekazywana dzieciom przez rodziców. Zakłada się, że aby doszło do rozwoju SM, jednocześnie musi wystąpić kombinacja różnych czynników

 

Geny

Mimo, że SM nie jest chorobą dziedziczną, istnieją dwa rodzaje dowodów na to, że geny są istotne w określaniu, kto może zachorować. Wyniki badań prowadzonych nad populacją pokazują, że ludzie pochodzący z różnych grup etnicznych mają różną podatność na wystąpienie SM. Choroba może pojawić się w każdej z grup, ale jest częstsza wśród osób pochodzących z obszarów  Europy Północnej. Na rolę genów wskazują również wyniki zebrane z badań nad rodzinami. Krewni osób chorych na SM mają większą szansę na to, że i u nich rozwinie się choroba, ale ryzyko jest stosunkowo niskie. A więc szansa na zachorowanie na SM rośnie, gdy ludzie mają wspólne geny, ale nie ma jednego genu, który je powoduje. Odkryto, że z występowaniem SM związanych jest ponad 150 wariancji genetycznych.

Można założyć, że kombinacja czynników genetycznych i środowiskowych zwiększa podatność niektórych osób na zachorowanie na SM. Badania nad bliźniętami jednojajowymi (genetycznie identycznymi) wskazują na rolę zarówno czynników genetycznych, jak i środowiskowych. Jeśli jedno z bliźniąt jednojajowych zachoruje na SM, drugie ma 30% prawdopodobieństwo na rozwinięcie się choroby. Jeśli tylko geny byłyby odpowiedzialne za SM, to w przypadku bliźniąt jednojajowych mielibyśmy 100% pewność, że oboje zachorują. Innymi słowy, geny odgrywają ważną, ale nie jedyną rolę.

Czynniki środowiskowe

SM występuje rzadziej w rejonach okołorównikowych. Być może dlatego, że ludzie żyjący bliżej równika wystawieni są na większą ekspozycję promieni słonecznych przez cały rok. Dzięki temu mają wyższy poziom naturalnie produkowanej witaminy D, która chroni przed chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak SM.

Nie odkryto żadnego pojedynczego wirusa, który by bezpośrednio doprowadzał do wystąpienia SM, lecz niektórzy badacze uważają, że jakiś powszechnie występujący wirus z okresu dziecięcego może zadziałać jak wyzwalacz albo poprzez uszkodzenie układu immunologicznego, albo poprzez pośrednie uruchomienie procesu, w którym system odpornościowy atakuje własny organizm. Ta teoria pozostaje jednak nieudowodniona i wiele osób narażonych na wystąpienie takiego wirusa nie choruje na stwardnienie rozsiane.

 

Źródło: „Dziecięce SM: Poradnik dla rodziców”, Multiple Sclerosis International Federation na podstawie: „Childhood MS: A Guide for Parents”, 2nd edition, ©Multiple Sclerosis Society 2008, 2013